Trong bối cảnh nhu cầu đảm bảo an ninh năng lượng ngày càng cấp thiết và cam kết giảm phát thải khí nhà kính theo lộ trình trung hòa carbon đến năm 2050, Việt Nam đang tái khởi động chương trình điện hạt nhân. Trong tiến trình này, Cộng hòa Séc và Slovakia – hai quốc gia châu Âu giàu kinh nghiệm trong xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân – được đánh giá là đối tác chiến lược tiềm năng của Việt Nam.

Tái khởi động chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam

Sau thời gian tạm dừng do yếu tố kinh tế, từ cuối năm 2024, Chính phủ Việt Nam đã thống nhất chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2, đồng thời bổ sung khoảng 8.000 MW điện hạt nhân đến năm 2050. Quốc hội cũng đã sửa đổi Luật Điện lực và đang xúc tiến xây dựng Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi), tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho phát triển điện hạt nhân.

Séc và Slovakia – Đối tác có kinh nghiệm và thiện chí

Cộng hòa Séc:

• Hiện đang vận hành 6 lò phản ứng hạt nhân (33% sản lượng điện quốc gia) tại nhà máy Dukovany và Temelín.

• Đang triển khai dự án mở rộng với 4 lò phản ứng mới, sử dụng công nghệ APR1400 (Hàn Quốc).

• Tích cực đề xuất lập Nhóm công tác hỗn hợp với EVN để thúc đẩy hợp tác năng lượng với Việt Nam.

Slovakia:

• Tỷ trọng điện hạt nhân lên tới 60–63%, với 5 lò đang hoạt động, sắp hoàn thành lò Mochovce-4 và chuẩn bị xây lò mới tại Bohunice.

• Hợp tác sâu rộng với Việt Nam từ năm 2014 thông qua Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam và Viện VUJE, tập trung vào an toàn hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và đào tạo nhân lực.

• Đang đàm phán với Hoa Kỳ để xây dựng lò AP1000 ~1250MW, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm vận hành nhà máy hiện đại.

Tiềm năng hợp tác đa dạng

Dựa trên nền tảng các thỏa thuận đã ký và thiện chí hai bên, các lĩnh vực hợp tác tiềm năng bao gồm:

• Đào tạo nhân lực: Đưa sinh viên, kỹ sư Việt Nam sang học tập, thực hành tại các cơ sở đào tạo và nhà máy điện hạt nhân thực tế ở Séc và Slovakia.

• Tư vấn kỹ thuật: Các viện nghiên cứu như VUJE, ĐH Kỹ thuật Praha sẵn sàng hỗ trợ thiết kế, đánh giá an toàn, tư vấn xây dựng nhà máy.

• Hợp tác quản lý chất thải và an toàn hạt nhân: Chia sẻ hệ thống giám sát, quy chuẩn pháp lý, công nghệ xử lý chất thải.

• Chuyển giao công nghệ – nội địa hóa: Khuyến khích liên doanh sản xuất thiết bị với doanh nghiệp Việt Nam, từng bước hình thành công nghiệp phụ trợ hạt nhân trong nước.

Cam kết và bài học kinh nghiệm từ châu Âu

Séc và Slovakia đều thể hiện thiện chí chính trị mạnh mẽ, mong muốn đồng hành cùng Việt Nam trong phát triển điện hạt nhân. Cả hai quốc gia này có hệ thống quản lý an toàn vững chắc, quy trình đào tạo chuyên sâu và đặc biệt chú trọng văn hóa an toàn hạt nhân – điều mà Việt Nam có thể học hỏi để xây dựng chương trình điện hạt nhân an toàn và bền vững.

Bài học thực tiễn từ các dự án như Temelín (Séc) và Mochovce (Slovakia) cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị dự án chặt chẽ, chọn đối tác EPC uy tín, đảm bảo tiến độ và chất lượng kỹ thuật.

Kết luận

Hợp tác giữa Việt Nam với Cộng hòa Séc và Slovakia trong lĩnh vực điện hạt nhân không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại, nhân lực chất lượng cao mà còn là bước đi chiến lược góp phần đảm bảo an ninh năng lượng, giảm phát thải, và phát triển kinh tế xanh.

Với sự đồng hành từ những đối tác giàu kinh nghiệm, có năng lực và thiện chí như Séc và Slovakia, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên theo tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới tương lai năng lượng an toàn, hiện đại và bền vững.