Mỹ tạm giữ mức thuế 10% với hàng Việt Nam, nhiều mặt hàng được miễn thuế đối ứng

Washington – Hà Nội (Cập nhật giữa tháng 5/2025) – Trong bối cảnh chính sách thuế đối ứng mới của Mỹ đang áp lên hơn 150 quốc gia, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm được tạm hoãn áp thuế cao 46% và chỉ chịu mức thuế bổ sung 10% đến hết tháng 6/2025. Đặc biệt, một số mặt hàng của Việt Nam đang được miễn hoàn toàn phần thuế đối ứng, tương đương hưởng thuế 0%.

Những mặt hàng được miễn thuế đối ứng

Theo danh sách chính thức từ Nhà Trắng (ngày 3/4/2025), Mỹ loại trừ thuế đối ứng đối với một số nhóm hàng nhập khẩu từ Việt Nam:

• Kim loại chiến lược đã có thuế riêng: Thép và nhôm Việt Nam chỉ chịu thuế theo Mục 232 (25% và 10%), không cộng thêm thuế đối ứng 46%. Đồng và vàng cũng nằm trong danh sách miễn thuế.
• Hàng hóa y tế và công nghệ: Dược phẩm, vắc-xin, chip bán dẫn và một số linh kiện điện tử không chịu thuế mới do Mỹ ưu tiên đảm bảo chuỗi cung ứng.
• Năng lượng, khoáng sản và nguyên liệu thiết yếu: Dầu khí, LNG, ethane, khoáng sản đặc thù (như vàng thỏi) được miễn thuế để ổn định sản xuất trong nước Mỹ.
• Hàng hóa nhân đạo và dân sự: Các mặt hàng như thiết bị liên lạc cá nhân, hàng viện trợ, tài liệu xuất bản, quà biếu và hàng hóa phục vụ du lịch được miễn theo quy định pháp lý (50 USC 1702(b)).

Tổng giá trị nhập khẩu toàn cầu của các mặt hàng được miễn thuế trong chính sách mới của Mỹ ước tính lên tới 644 tỷ USD.

Việt Nam và Mỹ tiếp tục đàm phán

Sau khi Mỹ công bố mức thuế 46% vào đầu tháng 4, Việt Nam đã chủ động đề xuất giảm toàn bộ thuế nhập khẩu hàng Mỹ xuống 0%, đồng thời kiềm chế không trả đũa thuế và tăng nhập khẩu hàng chiến lược như máy bay, năng lượng, nông sản.

Các nỗ lực này đã giúp Việt Nam được Mỹ hoãn áp thuế 46% trong 90 ngày, thay vào đó tạm giữ mức 10% cho đến tháng 7/2025.

Hai bên đang tiếp tục đàm phán cấp cao, hướng tới một thỏa thuận thương mại song phương có thể giúp hàng Việt Nam miễn hẳn thuế đối ứng, duy trì thuế 0% dài hạn. Mỹ cũng đánh giá cao cam kết của Việt Nam trong việc chống gian lận thương mại, kiểm soát xuất xứ và giữ ổn định chính sách tiền tệ.

Triển vọng phía trước

Nếu đàm phán đạt kết quả tích cực, Việt Nam có thể duy trì được mức thuế ưu đãi hoặc về 0% với nhiều mặt hàng xuất khẩu vào Mỹ. Ngược lại, nếu không đạt được đồng thuận, mức thuế 46% có thể tự động có hiệu lực sau tháng 7/2025.

Tác động của thuế đối ứng của Mỹ (46% tạm hoãn) đến xuất khẩu Việt Nam sang Séc và EU

Mặt hàng xuất nhập khẩu truyền thống giữa Việt Nam và Séc/EU

Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) có quan hệ thương mại sôi động với nhiều mặt hàng chủ lực. Đối với thị trường Séc nói riêng (thành viên EU), các hàng hóa xuất khẩu truyền thống của Việt Nam bao gồm:

• Dệt may (quần áo, hàng may mặc) – Đây là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực lâu năm. Nhu cầu tại Séc và EU đối với hàng may mặc Việt Nam rất cao; Bộ trưởng Công Thương Séc Lukáš Vlček từng nhấn mạnh Séc có nhu cầu mạnh mẽ đối với các sản phẩm dệt may của Việt Nam . Kim ngạch xuất khẩu dệt may sang EU đã tăng trưởng ấn tượng (tăng 43,4% trong năm 2022 so với 2021) nhờ tận dụng ưu đãi thuế quan từ Hiệp định EVFTA .
• Giày dép – Sản phẩm da giày Việt Nam từ lâu đã có chỗ đứng tại EU. Thực tế, giày dép là một trong những mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang EU với tỷ lệ tận dụng xuất xứ ưu đãi (C/O mẫu EUR.1) gần 100% . Người tiêu dùng Séc rất ưa chuộng giày dép Việt Nam nhờ chất lượng tốt và giá thành hợp lý . Năm 2022, xuất khẩu giày dép sang EU tăng gần 49,7% – mức tăng cao phản ánh sức hút của mặt hàng này .
• Điện tử và linh kiện (đặc biệt là điện thoại di động) – Đây hiện là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam vào EU. Các sản phẩm điện tử, điện thoại “Made in Vietnam” được ưa chuộng tại Séc và nhiều nước EU. Mặt hàng máy tính, linh kiện điện tử cũng đóng góp đáng kể trong kim ngạch. Chẳng hạn, năm 2023 Việt Nam xuất sang Séc khoảng 3,3 tỷ USD hàng hóa, chủ yếu gồm nông sản (cà phê, gạo, hạt tiêu, cao su), thủy sản, dệt may, đồ thủ công mỹ nghệ và linh kiện máy tính .
• Đồ gỗ và sản phẩm gỗ – Gỗ nội thất, đồ gỗ mỹ nghệ Việt Nam ngày càng thâm nhập tốt vào EU. Sau EVFTA, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang EU tăng vọt 85,2% (2022) . Các sản phẩm như đồ gỗ gia dụng, nội thất văn phòng do Việt Nam sản xuất được khách hàng EU đánh giá cao về tay nghề và mức giá cạnh tranh.
• Nông sản, thực phẩm – Đây là nhóm mặt hàng truyền thống và thế mạnh của Việt Nam tại Séc/EU. Các nông sản nhiệt đới như cà phê, gạo, hạt điều, hạt tiêu, chè… được xuất khẩu ổn định. Cà phê Việt Nam nổi tiếng trên thế giới và rất được ưa chuộng tại Séc . Bên cạnh đó, thủy hải sản (tôm, cá tra, cá basa) và trái cây, rau quả Việt Nam cũng ngày càng hiện diện nhiều hơn ở EU (năm 2022, xuất khẩu thủy sản sang EU tăng 29,5%, rau quả tăng 34,2% ). Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Séc/EU chủ yếu các mặt hàng máy móc, thiết bị công nghệ, dược phẩm, hóa chất và nguyên liệu sản xuất – bổ trợ cho sản xuất trong nước.

Cơ hội và thách thức tại thị trường Séc khi Mỹ siết thuế hàng Việt

Mỹ gần đây có động thái siết chặt chính sách thuế đối với hàng hóa Việt Nam. Cụ thể, Washington đã xem xét áp mức thuế “đối ứng” lên tới 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, mặc dù quyết định này hiện đang được tạm hoãn cho đến tháng 7/2025.

Nếu mức thuế trừng phạt 46% này được thực thi, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ (vốn là thị trường lớn nhất của ta) sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề, buộc các doanh nghiệp phải tìm hướng đi khác để bù đắp. Trong bối cảnh đó, thị trường Séc và EU nổi lên như một hướng thay thế tiềm năng, song đi kèm cả cơ hội lẫn thách thức:

Cơ hội

• Tận dụng EVFTA, mở rộng thị phần: Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam-EU (EVFTA) có hiệu lực từ 1/8/2020 đã mở ra cơ hội quý giá để doanh nghiệp Việt tiếp cận sâu hơn thị trường EU . Hàng loạt dòng thuế được cắt giảm về 0% giúp hàng Việt cạnh tranh hơn về giá so với đối thủ. Trong bối cảnh hàng Việt có thể gặp khó tại Mỹ do thuế cao, EU (trong đó có Séc) với ưu đãi EVFTA trở thành “phao cứu sinh” để duy trì tăng trưởng xuất khẩu.
• Thị trường Séc đón nhận tích cực: Séc được coi là cửa ngõ quan trọng để hàng Việt Nam thâm nhập sâu rộng hơn vào EU . Người tiêu dùng Séc có thiện cảm với sản phẩm Việt – từ nông sản (gạo, cà phê) đến hàng tiêu dùng (giày dép, quần áo) – nhờ chất lượng ngày càng cải thiện . Ngoài ra, cộng đồng người Việt đông đảo tại Séc (hơn 80.000 người) cũng tạo mạng lưới phân phối và quảng bá hữu hiệu cho hàng Việt trên thị trường địa phương.
• Đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc Mỹ: Việc Mỹ siết thuế buộc doanh nghiệp Việt phải đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm rủi ro tập trung. EU là thị trường lớn thứ 3 của Việt Nam (chiếm ~13,6% tổng xuất khẩu) , còn nhiều dư địa tăng trưởng. Thêm vào đó, căng thẳng thương mại Mỹ–Trung gần đây thúc đẩy dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sang các nước khác, trong đó có Việt Nam . Xu hướng này cộng hưởng với EVFTA sẽ tạo điều kiện để Việt Nam tăng cường xuất khẩu sang EU/Séc khi một phần đơn hàng có thể được chuyển hướng từ Mỹ sang.

Thách thức

• Năng lực hấp thụ của thị trường EU: Dù tiềm năng lớn, EU khó có thể thay thế hoàn toàn thị trường Mỹ trong ngắn hạn. Quy mô xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ hiện rất lớn (thặng dư thương mại với Mỹ đạt 123,5 tỷ USD năm 2024 ). Việc dồn một lượng hàng hóa đáng kể sang EU có thể dẫn đến cạnh tranh gay gắt hơn và gây sức ép giảm giá. Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm đối tác EU mới và phát triển sản phẩm phù hợp thị hiếu để mở rộng thị phần một cách bền vững.
• Yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng, chi phí: Thị trường châu Âu nổi tiếng với các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Các doanh nghiệp Séc từng thẳng thắn góp ý rằng hàng xuất khẩu Việt Nam cần nâng cao chất lượng, đồng thời giá thành phải cạnh tranh hơn . Đây là thách thức lớn để hàng Việt chinh phục người tiêu dùng EU lâu dài. Chi phí tuân thủ quy định (ví dụ: chứng nhận xuất xứ, tiêu chuẩn lao động, môi trường) cũng có thể tăng, ảnh hưởng lợi nhuận của doanh nghiệp.
• Thủ tục và hiểu biết thị trường: Mặc dù EVFTA mang lại ưu đãi thuế quan, khả năng tận dụng của nhiều doanh nghiệp Việt vẫn chưa tối ưu . Rào cản về thủ tục hải quan, chứng nhận xuất xứ, cũng như thiếu thông tin về thị trường Séc có thể hạn chế hiệu quả tiếp cận. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đặc biệt gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu hành chính và pháp lý để xuất khẩu sang EU. Do đó, việc nâng cao hiểu biết thị trường và cải thiện quy trình xuất khẩu là cấp thiết để vượt qua thách thức này.
• Cạnh tranh và phòng vệ thương mại: Khi hàng Việt đẩy mạnh sang EU, sẽ phải cạnh tranh với cả sản phẩm nội địa EU lẫn các nước khác (Trung Quốc, Thái Lan, Bangladesh…). Nguy cơ phòng vệ thương mại cũng không thể loại trừ nếu một mặt hàng nào đó tăng thị phần đột biến gây thiệt hại cho ngành sản xuất EU. Các doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ quy định chống bán phá giá, chống trợ cấp của EU để tránh các vụ kiện bất lợi.

Thị trường Séc và EU mở ra cánh cửa mới cho hàng Việt trong bối cảnh Mỹ siết thuế, nhưng để nắm bắt được cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tiêu chuẩn và có chiến lược bài bản.

Góc nhìn địa chính trị và chính sách thương mại Séc/EU với Việt Nam

Về tổng thể, Séc và EU đang có cái nhìn tích cực, mang tính đối tác chiến lược đối với Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế thương mại. Điều này thể hiện qua một số khía cạnh sau:

• Quan hệ đối tác chiến lược và cam kết cao từ cấp chính phủ: Tháng 4/2023, Việt Nam và Séc đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược , phản ánh sự tin cậy và gắn bó trên nhiều lĩnh vực. Các nhà lãnh đạo Séc coi Việt Nam là đối tác kinh tế quan trọng nhất của Séc tại Đông Nam Á . Bộ trưởng Công Thương Séc Lukáš Vlček khẳng định “Việt Nam là đối tác kinh tế – thương mại quan trọng nhất của Séc ở Đông Nam Á” và nhấn mạnh nhu cầu lớn của Séc đối với hàng Việt (như may mặc, giày dép, cà phê…) . Ở chiều ngược lại, Séc cũng tích cực đầu tư vào Việt Nam trong các lĩnh vực thế mạnh của họ (ô tô, quốc phòng, năng lượng) , cho thấy hai bên đều coi trọng lợi ích song phương.
• Chính sách thương mại EU: hội nhập thay vì đối đầu – Khác với cách tiếp cận sử dụng thuế trừng phạt của Mỹ, EU ưu tiên con đường tự do hóa thương mại và đối thoại. Việc ký kết và thực thi EVFTA là minh chứng rõ rệt cho chính sách mở cửa hợp tác của EU với Việt Nam. EU xem Việt Nam như cầu nối vào khu vực ASEAN đầy tiềm năng, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc. Ở tầm EU, Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng đầu của EU trong ASEAN , chiếm thị phần 1,8% trong tổng nhập khẩu của EU – cao nhất Đông Nam Á . Điều này phù hợp với chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của EU, muốn tăng cường hiện diện và ảnh hưởng tại châu Á thông qua các đối tác tin cậy như Việt Nam.
• Tiếng nói từ giới ngoại giao và doanh nghiệp: Đại sứ Việt Nam tại Séc và các hiệp hội doanh nghiệp hai nước thường xuyên tổ chức hội thảo, diễn đàn để thúc đẩy hiểu biết và tận dụng EVFTA . Đại diện Hiệp hội Công nghiệp và Giao thông Séc (CMA) nhận định chất lượng sản phẩm Việt Nam ngày càng tốt, được thị trường Séc đón nhận nhiệt tình . Chủ tịch Hội Hữu nghị Séc-Việt cũng cho biết người tiêu dùng Séc rất thích sản phẩm Việt Nam, đặc biệt là giày dép, gạo, cà phê – qua đó giúp nâng cao sự quan tâm đến nhiều mặt hàng khác của Việt Nam . Những ý kiến này cho thấy thiện chí và mong muốn hợp tác thực chất từ phía Séc, tạo môi trường thuận lợi để hàng Việt Nam mở rộng chỗ đứng.
• Séc – “cửa ngõ” của hàng Việt vào EU: Séc tự định vị mình là đầu mối kết nối Việt Nam với thị trường EU rộng lớn . Với vị trí địa lý trung tâm châu Âu và cộng đồng người Việt đông đảo, Séc có lợi thế trở thành trạm trung chuyển và phân phối hàng hóa Việt Nam sang các nước EU lân cận. Chính phủ Séc cũng ủng hộ việc mở đường bay thẳng và tăng cường giao lưu để tạo thuận lợi cho thương mại hai bên . Thủ tướng Phạm Minh Chính trong chuyến thăm Séc đầu 2025 đặt mục tiêu sớm nâng kim ngạch hai chiều lên 5 tỷ USD/năm , cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ cả Hà Nội và Prague nhằm khai thác triệt để tiềm năng hợp tác.

Từ góc độ địa chính trị, Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi trong mắt Séc và EU. Mặc dù Mỹ gia tăng áp lực thương mại, Séc và các nước EU vẫn duy trì cách tiếp cận cân bằng, coi trọng đối thoại và lợi ích chung. Thậm chí, mối quan hệ đặc biệt lâu đời (Séc có cộng đồng người Việt lớn thứ ba châu Âu) góp phần thắt chặt thêm sự hiểu biết lẫn nhau. 

Đại diện Liên đoàn Công nghiệp Séc từng phát biểu rằng “không có quốc gia nào trên thế giới gần gũi với Séc về quan hệ chính phủ, văn hóa và thương mại như Việt Nam” . Điều này cho thấy sự khác biệt trong quan hệ Séc–Việt so với quan hệ Mỹ–Việt: thay vì đối đầu bằng thuế quan, Séc và EU chọn con đường đối tác, hỗ trợ lẫn nhau.

Chính sách thuế đối ứng 46% của Mỹ (dù đang tạm hoãn) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho xuất khẩu Việt Nam, thôi thúc việc đa dạng hóa thị trường. Trong bức tranh đó, Séc và EU hiện lên như những đối tác nhiều tiềm năng, sẵn sàng mở rộng vòng tay thương mại nhờ nền tảng quan hệ hữu nghị và khuôn khổ EVFTA sẵn có. Song hành với cơ hội là không ít thách thức đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng và năng lực cạnh tranh. 

Nếu vượt qua được, hàng hóa “Made in Vietnam” hoàn toàn có thể củng cố vị thế tại Séc và toàn châu Âu, góp phần giảm bớt sự lệ thuộc vào thị trường Mỹ và tăng cường sự hiện diện của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu một cách bền vững.