Tiến độ thực thi EVFTA và EVIPA

• Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã có hiệu lực từ ngày 1/8/2020 và đến năm 2025 đang bước sang năm thứ 5 thực thi. Sau 5 năm, EVFTA được đánh giá đã đóng vai trò quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và thúc đẩy cải cách thể chế. 
• Việt Nam đã chủ động thực thi đầy đủ các cam kết EVFTA, đồng thời cùng EU thiết lập các cơ chế Ủy ban thương mại và tiểu ban về phát triển bền vững, pháp quyền… để giám sát việc thực hiện hiệp định. Hai bên cũng nhất trí hợp tác giải quyết những vướng mắc còn tồn tại nhằm triển khai EVFTA một cách toàn diện .
• Trong khi đó, Hiệp định Bảo hộ Đầu tư Việt Nam – EU (EVIPA) tuy đã được Nghị viện châu Âu và Quốc hội Việt Nam phê chuẩn từ năm 2020, nhưng đến nay chưa có hiệu lực do cần sự phê chuẩn của tất cả các quốc gia thành viên EU. Tính đến giữa 2024, đã có 18/27 nước EU thông qua EVIPA, còn 9 nước (bao gồm Đức, Pháp, Hà Lan, Bỉ, Ba Lan, Áo, Ireland, Síp và Slovenia) chưa phê chuẩn 
• Việt Nam đã nhiều lần kêu gọi các nước EU sớm hoàn tất phê chuẩn hiệp định này . Đáng chú ý, vào tháng 1/2025, Ba Lan thông báo đã bắt đầu tiến trình phê chuẩn EVIPA – động thái được Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam đánh giá là “tin mừng” và kỳ vọng sẽ tạo đột phá mới, thúc đẩy quan hệ đầu tư giữa hai nước sau khi hiệp định được thông qua . 
• Ủy ban châu Âu cũng khẳng định đang hối thúc các quốc gia thành viên còn lại sớm phê chuẩn EVIPA, coi đây là bước cần thiết để tăng cường dòng vốn đầu tư và bảo hộ nhà đầu tư châu Âu tại Việt Nam .

Kết quả thương mại và đầu tư Việt Nam – EU (2024–2025)

• Năm 2024, quan hệ thương mại Việt Nam – EU ghi nhận bước tiến mạnh mẽ với kim ngạch hai chiều đạt khoảng 68 – 68,8 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2023 . Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 52 tỷ USD (tăng trên 18% so với 2023) và nhập khẩu từ EU khoảng 16–17 tỷ USD (tăng trên 11%) . Nhờ xuất khẩu tăng trưởng vượt trội, Việt Nam duy trì mức thặng dư thương mại rất lớn với EU, đạt khoảng 35,2 – 35,4 tỷ USD trong năm 2024. 
• Tỷ trọng xuất khẩu sang EU cũng tăng dần, chiếm 13,19% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2024 . EU hiện vươn lên trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4 và là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 của Việt Nam (sau Mỹ và Trung Quốc) . Đáng chú ý, chỉ trong 2 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU đã đạt 8,8 tỷ USD – tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước – giúp EU tạm thời vượt Trung Quốc để trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam trong giai đoạn này .
• Về đầu tư, Liên minh châu Âu là một trong những nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu tại Việt Nam. Tính lũy kế đến cuối 2024, các doanh nghiệp EU có trên 2.600 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 30 tỷ USD, đưa EU trở thành nhà đầu tư lớn thứ 5 tại Việt Nam . Đầu tư từ EU tập trung vào nhiều lĩnh vực, đặc biệt là công nghiệp chế biến chế tạo công nghệ cao, năng lượng tái tạo và các ngành hướng tới phát triển xanh. 

Nhờ môi trường kinh doanh ngày càng minh bạch sau EVFTA, dòng vốn FDI từ EU có dấu hiệu khởi sắc: tỷ trọng vốn EU trong tổng FDI hàng năm vào Việt Nam đã tăng từ mức trung bình ~5% giai đoạn 2016–2020 lên 9,2% trong năm 2023 . Tuy vậy, cơ quan nghiên cứu cũng chỉ ra vốn FDI EU thực tế chưa tăng mạnh như kỳ vọng, do vẫn còn những rào cản về thủ tục và kết nối chuỗi cung ứng nội địa cần được khắc phục .

Điều chỉnh chính sách và kiến nghị trong năm 2025

- Việc triển khai EVFTA đang gắn liền với những nỗ lực điều chỉnh chính sách từ phía Việt Nam nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn cao và tận dụng tối đa lợi ích hiệp định. EVFTA đã tạo động lực để Việt Nam liên tục rà soát, hoàn thiện khung pháp luật và thể chế, đảm bảo thực thi đầy đủ và hiệu quả các cam kết đã ký 

- Nhiều thay đổi tích cực được ghi nhận trong minh bạch hóa thủ tục hải quan, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao tiêu chuẩn lao động và bảo vệ môi trường . Chẳng hạn, nhờ EVFTA, thuế quan được cắt giảm sâu, doanh nghiệp Việt Nam ngày càng chủ động tận dụng ưu đãi: tỷ lệ sử dụng ưu đãi thuế quan EVFTA đã tăng từ 14,8% năm 2020 lên tới 35,2% năm 2023 

- Tuy nhiên, quá trình thực thi vẫn đối mặt không ít thách thức – như năng lực thực thi chưa đồng đều giữa các bộ ngành, địa phương, và khó khăn trong việc điều chỉnh pháp luật chuyên ngành cho phù hợp thông lệ quốc tế. Các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản trị, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao sức cạnh tranh và thích ứng với tiêu chuẩn cao của thị trường EU .

- Về phía EU, các đối tác châu Âu cũng đưa ra nhiều đề xuất hợp tác và hỗ trợ Việt Nam thực thi hiệp định. Tại Phiên họp Ủy ban hỗn hợp Việt Nam – EU gần đây, Việt Nam đề nghị EU hợp tác tháo gỡ một số rào cản quy định nhằm thực thi EVFTA hiệu quả hơn, đồng thời ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong chống khai thác hải sản IUU (bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định) và đề nghị sớm gỡ “Thẻ vàng” IUU đối với thủy sản xuất khẩu của Việt Nam . Việt Nam cũng kêu gọi EU hỗ trợ về tài chính, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để triển khai cam kết Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), giúp Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào 2050 . 

- Phía EU khẳng định ủng hộ mạnh mẽ Việt Nam trong các mục tiêu phát triển bền vững này, sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thực hiện hiệu quả JETP và các sáng kiến về công nghệ sạch, chuyển đổi số, năng lượng xanh… . Song song, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cũng đóng góp nhiều khuyến nghị chính sách nhằm tối ưu hóa hiệp định EVFTA. Sách Trắng EuroCham 2025 nhấn mạnh nhu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số để xây dựng nền kinh tế xanh, bền vững. 

- Cụ thể, EuroCham kiến nghị Việt Nam đẩy nhanh số hóa quy trình hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ (C/O EUR.1) nhằm gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp trong việc tận dụng ưu đãi thuế quan EVFTA . Ngoài ra, báo cáo cũng đề xuất giải pháp xử lý nhanh tồn đọng hồ sơ cấp phép dược phẩm, thúc đẩy đầu tư phát triển hạ tầng logistics và mở rộng hợp tác công – tư, giúp nâng cao năng lực chuỗi cung ứng để đáp ứng nhu cầu thương mại song phương đang tăng mạnh 

Đánh giá từ đại diện chính phủ và doanh nghiệp

Các nhà lãnh đạo và cơ quan chức năng hai bên đều đánh giá cao những chuyển biến tích cực mà EVFTA và EVIPA mang lại, đồng thời nhấn mạnh cam kết thúc đẩy quan hệ đối tác sâu rộng hơn trong tương lai. Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu Josep Borrell nhận định EVFTA đã dẫn tới tăng trưởng đáng kể trong thương mại hai chiều, song tiến độ phê chuẩn EVIPA ở một số quốc gia EU còn chậm. 

Ông nhấn mạnh EVIPA là thỏa thuận quan trọng nhằm củng cố quan hệ đầu tư và đảm bảo bảo hộ các khoản đầu tư của châu Âu tại Việt Nam, vì vậy EU đang tích cực khuyến khích các nước thành viên sớm hoàn tất phê chuẩn hiệp định này. Về phía Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên hoan nghênh việc Ba Lan xúc tiến phê chuẩn EVIPA, coi đây là tín hiệu tích cực cho thấy các nước EU ngày càng coi trọng hợp tác đầu tư với Việt Nam. Ông cho rằng khi hiệp định đầu tư được thông qua, “sẽ tạo ra tác động song trùng và đột phá mới, thúc đẩy quan hệ đầu tư giữa hai nước (Việt Nam – Ba Lan)” .

Cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam cũng bày tỏ sự lạc quan về triển vọng hợp tác kinh tế song phương. Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhấn mạnh rằng chính sự ổn định kinh tế, tiềm năng tăng trưởng và khả năng thích ứng nhanh của Việt Nam đã thu hút mối quan tâm ngày càng lớn từ các doanh nghiệp EU. 

EuroCham đánh giá EVFTA sau 5 năm thực thi đã mang lại nhiều kết quả tích cực và củng cố sức hấp dẫn của Việt Nam đối với nhà đầu tư châu Âu . Tuy nhiên, đại diện EuroCham cũng lưu ý rằng để khai thác hết tiềm năng của EVFTA, Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực cải cách, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực cạnh tranh. Những cải thiện về chính sách – như đã nêu trong Sách Trắng 2025 – sẽ giúp doanh nghiệp hai bên tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội mà EVFTA và EVIPA mang lại .

Nguồn tài liệu tham khảo: EVFTA, EVIPA – Bộ Công Thương, CIEM, EuroCham, VCCI, Tổng cục Thống kê, Báo chí Việt Nam, EU Commission .