Trong nửa đầu năm 2025, Cộng hòa Séc ban hành và thực thi nhiều chính sách quan trọng liên quan đến thương mại và đầu tư quốc tế, góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tế với Việt Nam. Đầu tiên, hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược vào tháng 1/2025, cam kết tạo thuận lợi hơn nữa cho hợp tác về kinh tế, thương mại, du lịch, vận tải và lao động. 

Mục tiêu chung là tăng kim ngạch thương mại hai chiều lên 5 tỷ USD trong vài năm tới – đáng kể so với mức ~2 tỷ USD năm 2024 (tăng 80% so với 2023) . Song song, Chính phủ Séc triển khai Chiến lược xuất khẩu 2023–2033 với trọng tâm đa dạng hóa thị trường ngoài EU, trong đó Việt Nam được xác định là một trong những thị trường trọng điểm của Séc ở châu Á

Theo chiến lược mới này, Séc sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, chú trọng các thị trường an toàn, đáng tin cậy – Việt Nam được đánh giá là đối tác kinh tế hàng đầu của Séc tại Đông Nam Á .

Về chính sách thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật, Séc tiếp tục tận dụng hiệu quả Hiệp định EVFTA. Từ ngày 1/8/2020, EVFTA đã loại bỏ 62% dòng thuế xuất khẩu của Việt Nam vào EU, tiến tới miễn ~99,2% sau 7 năm. 

Nhiều mặt hàng chủ lực như dệt may, giày dép, thủy sản của Việt Nam xuất sang EU/Séc sẽ hưởng thuế 0% sau lộ trình, với nhiều mặt hàng hiện đã được miễn thuế. Nhờ lợi thế này, xuất khẩu của Việt Nam sang Séc tăng vọt – quý I/2025 tăng 62,3% so với cùng kỳ 2024, đạt ~495 triệu USD

Các sản phẩm như hàng may mặc, giày dép, nông sản thực phẩm của Việt Nam ngày càng hiện diện rộng rãi trong hệ thống phân phối Séc và Đông Âu, do chất lượng cải thiện và đáp ứng tiêu chuẩn EU.

EVFTA cũng ưu đãi thuế cho cà phê, hạt điều, trái cây nhiệt đới – những nông sản Việt Nam rất được ưa chuộng tại Séc. Đối với mặt hàng nhạy cảm như gạo, đường, EU dành hạn ngạch thuế 0% theo EVFTA

Ngược lại, Việt Nam cũng đã xóa bỏ 48,5% dòng thuế cho hàng EU từ 2020, hướng tới 99% sau 10 năm, tạo thuận lợi cho máy móc, thiết bị và linh kiện Séc tiếp cận thị trường Việt Nam. 

Tháng 5/2025, hai bên ghi nhận tiến độ thực thi EVFTA và EVIPA khả quan; Séc là nước EU đầu tiên phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EVIPA , thể hiện cam kết bảo vệ nhà đầu tư và thúc đẩy dòng vốn song phương.

Về chính sách đầu tư – tài chính, Chính phủ Séc duy trì môi trường mở cho FDI nhưng cũng bắt đầu sàng lọc chặt chẽ hơn các dự án nhạy cảm. Tháng 3/2025, lần đầu tiên Séc áp dụng Luật Kiểm soát đầu tư nước ngoài (hiệu lực từ 2021) để chặn một dự án đầu tư của công ty Trung Quốc trong lĩnh vực trạm vệ tinh, do lo ngại đe dọa an ninh quốc gia

Động thái này cho thấy Séc đề cao yếu tố an ninh đối với đầu tư nước ngoài trong các ngành hạ tầng trọng yếu hoặc công nghệ cao. Về nội luật tài chính, từ 1/1/2025 Séc thực thi một số điều chỉnh: tăng lương tối thiểu và nới ngưỡng doanh thu chịu thuế VAT nhằm hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp nhỏ . Thuế “lợi nhuận bất thường” (windfall tax) tiếp tục áp dụng đến hết 2025 đối với các ngân hàng lớn và công ty năng lượng hưởng lợi nhuận đột biến

Những biện pháp này có thể ảnh hưởng đến chi phí nhân công và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp (bao gồm doanh nghiệp người Việt tại Séc), đồng thời phản ánh nỗ lực của Séc trong ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính công.

Ngân hàng Quốc gia Séc dự báo kinh tế tăng trưởng khoảng 2% năm 2025, nhờ đầu tư và xuất khẩu duy trì, nhưng cũng cảnh báo rủi ro từ các hàng rào thuế quan mới của Mỹ có thể làm gián đoạn thương mại

Về hạ tầng – logistics, Séc tiếp tục tận dụng vị trí trung tâm EU và hệ thống kho vận phát triển để đóng vai trò “cửa ngõ” cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn thị trường EU

Chính phủ Séc cũng xúc tiến hợp tác công nghệ cao và công nghiệp: tháng 3/2025, liên doanh Thanh Cong – Skoda khánh thành nhà máy lắp ráp ô tô đầu tiên của Skoda tại Việt Nam công suất 120.000 xe/năm – một cột mốc hợp tác công nghiệp quan trọng, tận dụng lộ trình EVFTA sẽ xóa thuế nhập khẩu ô tô EU trong 9-10 năm

Ngoài các lĩnh vực truyền thống (dệt may, da giày, điện tử, máy móc), Séc và Việt Nam đang mở rộng sang ngành mới: sản xuất ô tô, công nghệ số, năng lượng tái tạo, bán dẫn, AI, điện toán đám mây… theo định hướng đa dạng chuỗi cung ứng và bắt kịp xu hướng thị trường tương lai .

Ảnh hưởng tới doanh nghiệp Việt Nam: Nhìn chung, các chính sách của Séc trong 6 tháng đầu 2025 tạo tác động tích cực và mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam. Trước hết, việc thực thi EVFTA mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể về thuế quan cho hàng xuất khẩu Việt Nam. Thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng đã về 0%, giúp hàng Việt (dệt may, giày dép, nông sản, thủy sản) có giá cạnh tranh hơn hẳn so với đối thủ ngoài EVFTA . 

Nhờ đó, Việt Nam nhanh chóng vươn lên thành một trong những nguồn cung ASEAN hàng đầu cho thị trường Séc – kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh trong những tháng đầu 2025

Doanh nghiệp nên tận dụng cơ hội từ EVFTA để đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng Việt Nam có thế mạnh (dệt may, giày dép, cà phê, hạt điều, thủy sản…). Đặc biệt, các nông sản như cà phê, chè, hạt điều, gia vị… đang được người tiêu dùng Séc ưa chuộng, trong khi EVFTA giảm mạnh thuế các mặt hàng này, thậm chí dành hạn ngạch thuế 0% cho gạo, đường – mở đường cho nông sản Việt thâm nhập sâu hơn 

Bên cạnh ưu đãi thuế, hình ảnh và độ tin cậy hàng Việt tại Séc ngày một nâng cao nhờ cải thiện chất lượng. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn EU về an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ… được phía Séc ghi nhận, giúp các mặt hàng như thực phẩm chế biến, gia vị, mỳ ăn liền dần vào được kênh siêu thị Séc . Ngoài ra, cộng đồng người Việt đông đảo tại Séc (~80.000 người, chiếm gần 1% dân số) đóng vai trò cầu nối tiêu thụ và quảng bá hàng hóa Việt Nam 

Mạng lưới chợ và cửa hàng do người Việt làm chủ tại Séc (tiêu biểu là trung tâm thương mại Sapa ở Praha) chính là kênh phân phối hiệu quả giúp hàng Việt (thực phẩm, đồ gia dụng, thủ công mỹ nghệ…) nhanh chóng tiếp cận tay người tiêu dùng địa phương. Về đầu tư, việc Séc sớm phê chuẩn EVIPA và nâng cấp quan hệ ngoại giao cho thấy môi trường đầu tư Séc ổn định, coi trọng nhà đầu tư Việt Nam. 

Doanh nghiệp Việt có thể yên tâm hơn khi đầu tư sang Séc hoặc liên doanh, khi biết rằng quyền lợi đầu tư được khung pháp lý EVIPA bảo hộ trong tương lai gần. Các lĩnh vực Séc đang khuyến khích (công nghiệp chế tạo, năng lượng sạch, công nghệ cao…) cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam hợp tác (ví dụ nhập khẩu máy móc thiết bị Séc với thuế ưu đãi EVFTA, hoặc tham gia chuỗi cung ứng cho các dự án công nghiệp Séc tại Việt Nam như nhà máy ô tô Skoda). 

Thêm vào đó, Séc xem Việt Nam là thị trường xuất khẩu trọng tâm ngoài EU nên sẽ tích cực hỗ trợ kết nối giao thương (qua các đoàn doanh nghiệp, hội chợ, ủy ban liên chính phủ…), doanh nghiệp Việt cần tận dụng để tìm kiếm đối tác và mở rộng thị phần

Thách thức cần lưu ý: Bên cạnh thuận lợi, doanh nghiệp Việt Nam cũng đối mặt một số thách thức khi tiếp cận thị trường Séc. Trước hết, yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý khắt khe của EU đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện chứng nhận xuất xứ, an toàn lao động và môi trường. Phía Séc và EU thẳng thắn góp ý hàng Việt còn cần cải thiện về chất lượng, mẫu mã để cạnh tranh tốt hơn

Việc tuân thủ các quy định mới của EU – chẳng hạn Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) hay luật chống sản phẩm gây mất rừng – sẽ làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng lại là yêu cầu bắt buộc để trụ vững ở thị trường này. (Hiện EU đang thảo luận miễn trừ CBAM cho 80% doanh nghiệp nhỏ nhằm giảm gánh nặng tuân thủ, tập trung chủ yếu vào nhà nhập khẩu lớn gây phát thải cao

Tuy nhiên từ 2026, cơ chế này sẽ chính thức áp dụng, đòi hỏi nhà xuất khẩu Việt Nam các mặt hàng như thép, phân bón… phải sẵn sàng báo cáo phát thải và mua chứng chỉ carbon tương ứng ). Kế đến, thủ tục tiếp cận thị trường EU tuy được EVFTA ưu đãi thuế nhưng vẫn phức tạp về hành chính. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là SMEs, chưa khai thác hết ưu đãi do hạn chế về hiểu biết thị trường và quy trình xuất khẩu (xin giấy chứng nhận xuất xứ EUR.1, thủ tục hải quan, đăng ký tiêu chuẩn…). 

Việc này có thể cản trở khả năng tận dụng cơ hội tại Séc. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực tuân thủ và hiểu biết pháp luật EU để tránh bỏ lỡ ưu đãi EVFTA. Thêm nữa, cạnh tranh tại thị trường Séc/EU khá gay gắt. Nếu hàng hóa Việt chuyển hướng mạnh sang EU (trong bối cảnh Hoa Kỳ siết chính sách thuế), sẽ tạo áp lực cạnh tranh lớn hơn và có thể kéo giá bán giảm . Doanh nghiệp cần sẵn sàng cải tiến sản phẩm theo thị hiếu địa phương và xây dựng chiến lược cạnh tranh bền vững về chất lượng thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá. 

Cuối cùng, môi trường chính sách đầu tư của Séc dù ổn định nhưng không hoàn toàn “dễ dãi” – việc Séc tăng cường sàng lọc FDI cho thấy các dự án có yếu tố nhạy cảm (công nghệ viễn thông, hạ tầng quan trọng) có thể bị soi xét kỹ . Dù đầu tư từ Việt Nam sang Séc hiện chưa lớn và chủ yếu trong lĩnh vực thương mại dịch vụ quy mô nhỏ, các doanh nghiệp Việt dự định đầu tư cần lưu ý tuân thủ luật pháp sở tại, minh bạch về vốn và đối tác để tránh vướng mắc. 

Nhìn chung, thách thức tại Séc chủ yếu đến từ sự chuẩn mực cao của thị trường phát triển, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cấp mình để thích ứng, nhưng đây cũng là động lực tích cực cho sự hoàn thiện và phát triển lâu dài.

Nguồn tài liệu tham khảo: Chính sách và số liệu trong bài được tổng hợp từ Cổng thông tin Thương vụ Việt Nam tại Séc – Slovakia và các nguồn tin quốc tế, trong đó có cập nhật của VietnamPlus, Reuters, DW…Các phân tích và đánh giá được đưa ra trên cơ sở thông tin đến tháng 6/2025.