Quan hệ giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc đang phát triển tích cực trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế đến văn hóa – xã hội. Trong bối cảnh đó, việc mở đường bay thẳng giữa hai nước được đánh giá có ý nghĩa chiến lược, hứa hẹn tạo thuận lợi cho thương mại, du lịch, lao động, đầu tư và giáo dục. Dưới đây là phân tích ngắn gọn về tiềm năng của đường bay thẳng Việt–Séc trên các khía cạnh này, kèm cập nhật về tình hình kết nối hàng không hiện nay giữa hai nước.

Thương mại: Cầu nối giao thương trực tiếp

Hợp tác thương mại Việt–Séc tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Kim ngạch hai chiều đã tăng gấp đôi chỉ sau 5 năm, đạt 3,8 tỷ USD năm 2024, tăng khoảng 31% so với năm trước . Việt Nam hiện là đối tác thương mại quan trọng nhất của Séc trong ASEAN , nhờ tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại Tự do EVFTA. 

Mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Séc gồm điện tử, dệt may, giày dép…, trong khi Séc có thế mạnh về máy móc, thiết bị và công nghệ. Đường bay thẳng sẽ tạo thuận lợi cho doanh nhân hai nước đi lại, rút ngắn thời gian di chuyển, qua đó thúc đẩy giao dịch thương mại và vận chuyển hàng hóa nhanh chóng hơn. Thực tế, giới chức hai nước cũng nhìn nhận việc sớm mở đường bay thẳng giữa Hà Nội và Praha là cần thiết để khai thác hết tiềm năng hợp tác kinh tế – thương mại trong giai đoạn mới .

Du lịch: Thúc đẩy lượng khách hai chiều

Tiềm năng du lịch giữa Việt Nam và Séc được đánh giá cao nhưng chưa được khai thác hết mức. Hằng năm có hàng chục nghìn lượt khách Séc thăm Việt Nam để trải nghiệm văn hóa Á Đông và các bãi biển nhiệt đới, trong khi du khách Việt Nam cũng ngày càng quan tâm đến cảnh sắc châu Âu và di sản kiến trúc tại Séc (đặc biệt là thủ đô Praha). 

Chính phủ Việt Nam đã có chính sách miễn thị thực có thời hạn cho công dân Séc đi du lịch theo đoàn, tạo cú hích lớn cho lượng khách Séc sang Việt Nam . Về phía Séc, nước này cũng coi trọng việc thu hút du khách Việt Nam, với các kế hoạch như mở trung tâm văn hóa Séc tại Việt Nam và xúc tiến đường bay trực tiếp đến các điểm du lịch mới. 

Một đường bay thẳng kết nối sẽ giúp giảm thời gian và chi phí đi lại cho du khách, tăng sức hút cho tour tuyến giữa hai quốc gia, từ đó thúc đẩy trao đổi du lịch song phương. Thực tế trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược, hai nước đã nhất trí cùng nghiên cứu mở đường bay thẳng, phát triển sản phẩm du lịch liên kết để khai thác thị trường của nhau .

Chú thích ảnh: Du khách Séc xếp hàng làm thủ tục tại Sân bay quốc tế Phú Quốc, Việt Nam (2023). Việc triển khai các chuyến bay thuê bao thẳng từ Praha đến Phú Quốc cho thấy nhu cầu du lịch giữa hai nước ngày càng tăng .

Lao động: Kết nối cộng đồng và nguồn nhân lực

Cộng đồng người Việt tại Séc rất đông đảo (khoảng 100.000 người, đứng thứ ba trong các cộng đồng dân tộc tại Séc) và được công nhận là dân tộc thiểu số tại nước này. Cộng đồng này duy trì mối quan hệ chặt chẽ với quê hương, đồng thời là cầu nối quan trọng thúc đẩy hợp tác nhân dân giữa hai nước

Đường bay thẳng sẽ giúp người Việt ở Séc về thăm quê, giao lưu và làm ăn dễ dàng hơn, cũng như hỗ trợ gia đình, người thân di chuyển nhanh chóng khi cần thiết. Bên cạnh đó, Cộng hòa Séc hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trong một số ngành (đặc biệt là nhân lực y tế, điều dưỡng do dân số già hóa). 

Chính phủ Séc đã làm việc với Việt Nam để xúc tiến các thỏa thuận tiếp nhận lao động, điều dưỡng viên từ Việt Nam sang làm việc . Một đường bay thẳng sẽ rút ngắn khoảng cách địa lý, giúp việc tuyển dụng và di chuyển của lao động giữa hai nước thuận lợi hơn, góp phần giải quyết nhu cầu nguồn nhân lực của Séc và tạo cơ hội việc làm cho người Việt.

Đáng chú ý, nguyện vọng mở đường bay thẳng đã nhiều lần được chính cộng đồng và lãnh đạo hai nước đề cập. Đại diện kiều bào Việt tại Séc đã kiến nghị Chính phủ sớm mở tuyến bay thẳng Praha – Hà Nội để phục vụ lợi ích đi lại của người dân hai nước . Điều này cho thấy nhu cầu kết nối về mặt lao động, thăm thân giữa Việt Nam – Séc là rất lớn và chính đáng.

Đầu tư: Thu hút doanh nghiệp và dự án mới

Về hợp tác đầu tư, dư địa giữa hai nước còn rất lớn. Hiện Séc có khoảng 41 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 90 triệu USD – con số còn khá khiêm tốn so với tiềm năng. Tuy nhiên, xu hướng đang khởi sắc khi Séc quan tâm mở rộng hiện diện kinh tế tại Việt Nam. Điển hình, một dự án nhà máy lắp ráp ô tô của Séc tại Quảng Ninh đã được công bố, cho thấy sự dịch chuyển của doanh nghiệp Séc vào thị trường Việt Nam. 

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp và cộng đồng người Việt cũng đã đầu tư hàng triệu USD vào Séc , chủ yếu trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ. Đường bay thẳng nếu có sẽ là “cầu nối vàng” giúp các nhà đầu tư, chuyên gia hai bên qua lại thường xuyên hơn để khảo sát thị trường, triển khai dự án và giám sát kinh doanh. 

Việc đi lại thuận tiện có thể thu hút thêm các doanh nghiệp Séc đến Việt Nam tìm kiếm cơ hội hợp tác trong những ngành mà Séc có thế mạnh (như công nghiệp ô tô, năng lượng xanh, cơ khí chính xác…), đồng thời khuyến khích doanh nhân Việt Nam sang Séc mở rộng hoạt động. Ngoài ra, kết nối hàng không trực tiếp cũng hỗ trợ vận chuyển vốn đầu tư, thiết bị, công nghệ nhanh chóng hơn, góp phần hiện thực hóa các dự án song phương một cách hiệu quả.

Giáo dục: Thúc đẩy giao lưu học thuật

Giáo dục – đào tạo là lĩnh vực hợp tác giàu tiềm năng giữa Việt Nam và Séc. Trước đây, từ những năm 1980, Séc (Tiệp Khắc) đã tiếp nhận nhiều lưu học sinh và nghiên cứu sinh Việt Nam sang học tập, đặt nền móng cho cộng đồng trí thức người Việt tại Séc. 

Hiện nay, Séc tiếp tục hấp dẫn sinh viên Việt Nam nhờ chất lượng giáo dục chuẩn châu Âu, thời gian đào tạo đại học chỉ 3 năm và chi phí tương đối phải chăng . Ngày càng có nhiều bạn trẻ Việt Nam sang Séc du học ở các ngành như công nghệ thông tin, y dược, kỹ thuật… Bên cạnh đó, hai nước vừa ký kết Hiệp định hợp tác giáo dục (2025) nhằm tạo điều kiện cho sinh viên hai bên trao đổi và nghiên cứu lẫn nhau

Theo thỏa thuận này, chính phủ Séc sẽ cấp thêm học bổng cho sinh viên và thực tập sinh Việt Nam sang học tập, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các trường đại học hai nước. Một tuyến bay thẳng sẽ hỗ trợ rất lớn cho hoạt động giao lưu học thuật: sinh viên Việt Nam sang Séc học và về thăm nhà thuận tiện hơn, giảng viên hai nước có thể qua lại trao đổi, hợp tác nghiên cứu nhanh chóng. Về dài hạn, sự kết nối trực tiếp cũng khiến Séc trở nên hấp dẫn hơn với sinh viên quốc tế, trong đó có Việt Nam , nhờ việc di chuyển dễ dàng và trực tiếp.

Kết nối hàng không hiện nay

Hiện chưa có đường bay thẳng thương mại thường lệ nối Việt Nam và Cộng hòa Séc. Hành khách phải bay quá cảnh ít nhất một chặng, thường qua các trung điểm như Dubai, Doha, Istanbul hoặc qua một số thành phố châu Âu, rồi nối chuyến đến Praha. Tổng thời gian hành trình vì vậy khá dài (thường 14–19 tiếng tính cả thời gian quá cảnh). 

Trước đại dịch COVID-19, một hãng hàng không Việt Nam từng dự kiến khai thác tuyến bay thẳng Hà Nội – Praha với thời gian bay chỉ khoảng 11 tiếng , song kế hoạch này bị gián đoạn do dịch bệnh. Đến nay, nhu cầu bay thẳng vẫn rất lớn nhưng chưa có chuyến bay thẳng thường kỳ nào giữa hai nước. Khách du lịch, doanh nhân hay kiều bào đều phải lựa chọn hành trình nối chuyến khi đi lại.

Tuy tuyến thẳng Hà Nội – Praha chưa hình thành, nhưng các chuyến bay thuê bao (charter) trực tiếp đã bắt đầu được triển khai, cho thấy tiềm năng kết nối hàng không Việt–Séc. Tháng 10/2023, chuyến bay charter đầu tiên chở 430 hành khách từ Praha đã hạ cánh xuống đảo Phú Quốc, đánh dấu lần đầu tiên có chuyến bay thẳng từ Séc tới Việt Nam. 

Từ cuối năm 2023 đến tháng 4/2024, phía Séc tiếp tục tổ chức mỗi tuần một chuyến charter từ Praha sang Phú Quốc, đưa du khách Séc sang nghỉ đông tại đảo biển của Việt Nam . Sự kiện này cho thấy các hãng lữ hành và hàng không đã chủ động thử nghiệm thị trường, và phản hồi tích cực từ lượng khách đã khẳng định sức hút của đường bay thẳng. Đây có thể là bước khởi đầu để tiến tới mở các tuyến bay thẳng thường lệ trong tương lai gần, khi nhu cầu hành khách tăng cao.

Tổng hợp các yếu tố về thương mại, du lịch, lao động, đầu tư và giáo dục, có thể thấy lợi ích đa chiều của việc mở đường bay thẳng giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc. Tuy khoảng cách địa lý xa xôi, một tuyến bay trực tiếp sẽ rút ngắn không gian, thời gian, giúp thúc đẩy trao đổi kinh tế - văn hóa toàn diện hơn giữa hai quốc gia. 

Cả chính phủ và người dân hai nước đều bày tỏ mong muốn sớm thiết lập đường bay này . Với đà quan hệ Việt–Séc đang lên cùng quyết tâm của đôi bên (thể hiện qua việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược năm 2025), đường bay thẳng Việt Nam – Séc hoàn toàn có triển vọng trở thành hiện thực trong thời gian tới, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai phía.